РЕКЛАМА

Што такое рэч паспалітая (res publica)?
' />

Што такое рэч паспалітая (res publica)?

Што такое рэч паспалітая?

Тэрмін «рэч паспалітая» з'яўляецца літаральным перакладам з лаціны res publica і азначае наагул усялякую агульную справу, дзяржаву ці гаспадарства.
Нашыя продкі, як сведчаць гістарычныя крыніцы, карысталіся тэрмінам «рэч паспалітая» - у дакументах на беларускай мове і тэрмінам «res publica» - у дакументах на лаціне на працягу амаль усяго існавання Вялікага Княства Літоўскага (ад ХІV да канца ХVІІІ стагоддзя), прычым задоўга да 1569 года, натуральна ўжываючы яго як сінонім свайго гаспадарства, сваёй дзяржавы. Спашлемся на аўтарытэтную крыніцу першай паловы ХVІ стагоддзя - Статут 1529 года, дзе словазлучэнне «рэч паспалітая» скрозь ужываецца ў значэнні «гаспадарства», «дзяржава», «краіна», напрыклад: у 10-м артыкуле раздзела І, 6-м артыкуле раздзела ІІІ, 2-м артыкуле раздзела ІV. Тое ж паўтараецца і ў шматлікіх артыкулах Статутаў 1566 і 1588 гадоў.
Палякі гэтаксама здаўна карысталіся тэрмінам «рэч паспалітая» («rzecz pospolita») і да Люблінскага Сойму ўжывалі яго выключна як сінонім свайго гаспадарства, сваёй дзяржавы - Польскага Каралеўства. Аднак у 1569 годзе, у цяжкі для нашай Бацькаўшчыны момант, яны абвясцілі, што Вялікае Княства Літоўскае зліквідоўваецца як самастойная дзяржава, улучаецца ў склад Польшчы і, такім чынам, утвараецца адна «рэч паспалітая» (дзяржава) - Польскае Каралеўства, што й было зафіксавана імі ў Заключным Акце Люблінскага Сойму. З таго моманту яны заўсёды пачалі гэтак гаварыць і пісаць, прызнаючы толькі адну «рэч паспалітую» - Польскую дзяржаву.
Што такое рэч паспалітая (res publica)?

Нашыя продкі так ніколі не лічылі. І так сапраўды ніколі не было. А тое, што Вялікае Княства Літоўскае заставалася юрыдычна незалежнай дзяржавай - Беларускай рэчай паспалітай да 3 траўня 1791 года і нават пазней, - доказ тэндэнцыйнасці польскай гістарычнай навукі. Да канца ХVІІІ стагоддзя ў Вялікім Княстве Літоўскім дзейнічаў свабодны, выбарны заканадаўчы орган - Галоўны З'езд (Вальны Сойм); працаваў юрыдычна незалежны ўрад і мясцовая адміністрацыя; была свая ўстанова замежных справаў - Дзяржаўная Канцылярыя; існавала самастойная фінансавая і эканамічная палітыка; уласны дзяржаўны скарб; асобныя карныя структуры і вайсковыя фармаванні; свая сістэма ганаровых званняў і пасадаў. А галоўнае, тут дзейнічалі ўласныя законы, сабраныя ў Статуце, якія якраз былі юрыдычным падмуркам незалежнага Беларускага гаспадарства.
Што такое рэч паспалітая (res publica)?

Такім чынам, аніякага новага дзяржаўнага ўтварэння, што нібыта ўзнікла ў 1569 годзе і праіснавала да канца ХVІІІ стагоддзя, уключаючы беларускія й польскія землі, не было. І да 1569 года і пасля яго існавалі дзве незалежныя дзяржавы - Польскае Каралеўства і Вялікае Княства Літоўскае, якія сапраўды мелі шчыльныя палітычныя кантакты, што выяўлялася пераважна ў дзвюх сферах: па-першае, спалучэнне ў адной асобе гаспадара Беларускай дзяржавы, які тытулаваўся «вялікім князем», і гаспадара Польшчы, які тытулаваўся «каралём»; па-другое, правядзенне агульных вальных Соймаў, паслы на якія выбіраліся асобна (на агульназемскіх Соймах Вялікага Княства і Польшчы), па чарзе то ў адным, то ў другім гаспадарстве.
Што такое рэч паспалітая (res publica)?

Вялікае Княства Літоўскае і Польшча нярэдка аб'ядноўвалі свае намаганні з мэтай супольных ваенных дзеянняў - абароны ад варожых нападаў ці здзяйснення буйнамаштабных кампаніяў, як, да прыкладу, паходаў на Маскоўшчыну ў 1609-1611 і 1617-1618 гадах.
Што такое рэч паспалітая (res publica)?

Часам дзве суседнія дзяржавы ўзгаднялі і свае замежнапалітычныя дзеянні, развязвалі агульныя дыпламатычныя задачы.
Але палітычныя, вайсковыя і дыпламатычныя хаўрусы зусім не азначаюць, што нейкае з гаспадарстваў у выніку перастае існаваць. На працягу доўгага часу блізкія ўзаемныя стасункі былі ў аднолькавай ступені вельмі выгадныя абедзвюм дзяржавам.
Што такое рэч паспалітая (res publica)?

Менавіта вайскова-палітычны хаўрус «абодвух народаў», іх «агульныя справы» ў ХVІІ-ХVІІІ стагоддзях сапраўды называліся «рэчай паспалітай абодвух народаў», што і дало падставы пазнейшым гісторыкам гаварыць пра існаванне нібыта адзінай дзяржавы. Але гэтае сцверджанне не адпавядае гістарычным рэаліям. Што ж да магчымасці ўжывання словазлучэння «рэч паспалітая» (у сэнсе «дзяржава», «гаспадарства») сёння, то, каб пазбегнуць тэрміналагічнай блытаніны і, нарэшце, захаваць навуковы падыход да гістарычных з'яваў, варта было б пісаць: Польская рэч паспалітая як сінонім Польскага Каралеўства і Беларуская рэч паспалітая як сінонім Вялікага Княства Літоўскага.
Што такое рэч паспалітая (res publica)?
Што такое рэч паспалітая (res publica)?
Што такое рэч паспалітая (res publica)?
0
7752
20 сентября 2007
Смотрите также:
Уважаемый посетитель, Вы зашли на сайт как незарегистрированный пользователь. Мы рекомендуем Вам зарегистрироваться либо зайти на сайт под своим именем.
Посетители, находящиеся в группе Гости, не могут оставлять комментарии в данной новости.
Понедельник, 26 Сентября
USD 2.5081
EUR 2.4572
RUB 0.0424
flib 1 минут назад Jack,
ты тупая, нацистская, западная подстилка!
Все, что ты желаешь русским, настигнет тебя

chto 5 минут назад инката уже строла в минске коворкинг. нафиг никому не нужен. закрылся Ку ку 30 минут назад
Цитата: ЛамповыйКун
онтон. севодня твой дзень. гондон!

На 1 каток украинский
Panzer 44 минут назад Походу всё, развал. yur6000 56 минут назад По итогу столбиков налупят… ЛамповыйКун 2 минут назад ну так шо фуня, апяць хуйло ўсех переыграў?

В военкомате Усть-Илимска (Иркутская область) застрелили военкома, сообщают местные телеграм-каналы.

кажэца русня пачала нешта падазраваць
Jack 68 минут назад Надеюсь, что на фронт попадет как можно больше людей, которые радовались "бескровному" захвату Крыма, радовались началу СВО, топили за "русский мир", носили колорадские ленты и майки с буквой Z или портретом путина. Чтобы все эти подонки увидели настоящую ситуацию на фронте и то, за что они топили. Ведь на территории Украины после 24.02.2022 может быть только два вида русских-те, которые умерли и те, которым предстоит умереть.
На поставки мяса из РФ запад ответит еще большими поставками высокоточного оружия. Огнестрельные ранения 3% от общего числа раненых. Война идет тяжелым оружием, соответственно большинство из попавших на фронт скорее всего самих украинцев и не увидит, а будет разорвано на ошметки высокоточными снарядами. Сейчас линия фронта простреливается хаймарсами и западной артиллерией на глубину 70км, если поставят ракеты большей дальности-простреливаться будет вся территория, которую русские смогли оккупировать. Но в любом случае, русская армия сейчас-это лабораторные крысы на которых испытывается западное оружие.
ЛамповыйКун 68 минут назад
Цитата: ўвадзім краўтавы
Сегодня Всемирный день контрацепции. Зодумайся!

онтон. севодня твой дзень. гондон!
Новости от партнеров
Сейчас на сайте
45 пользователей, 770 гостей